Waarom zou je een tekstschrijver inhuren, als er ChatGPT bestaat? Ik krijg de vraag regelmatig. En ik snap ‘m wel. ChatGPT kan heel veel dingen die een tekstschrijver ook kan. Blogs schrijven, teksten checken op spelfouten, research. En dat ook nog eens veel sneller en gratis (of in ieder geval goedkoop). De techniek ontwikkelt zich snel en zeker sinds ik de betaalde versie gebruik, sta ik soms versteld van de mogelijkheden.

Maar gaat ChatGPT ook tekstschrijvers vervangen? Over die vraag gaat het vaak, vooral op LinkedIn. Het antwoord lijkt me evident: nee. Bij elke nieuwe techniek die cognitieve uitbesteding mogelijk maakt, is – ondanks onze angst – menselijk denken uiteindelijk onmisbaar gebleken. Dat was bij de invoering van het schrift zo, bij de uitvinding van de rekenmachine, bij de introductie van internet, en dat zal nu ook zo zijn.

Taak voor tekstschrijvers

Daarnaast bestaat er ook nog zoiets als kwaliteit. Bijna al mijn opdrachtgevers gebruiken ChatGPT en dat adviseer ik ze ook. Ze vullen hem bijvoorbeeld met de communicatiestrategie die ik voor ze gemaakt heb en schrijven er socialberichten mee. Maar als er dan een tekst uitrolt, vragen ze mij alsnog om er een blik op te werpen.

Dat komt zo: ChatGPT levert alleen kwaliteit als je zelf kritische vragen terugstelt. Er is kennis en expertise voor nodig om te weten of de informatie in een tekst klopt, of de tekst zelf verbetering nodig heeft (spoiler: ja, altijd), en dus om goede vragen te stellen.

Tekstschrijvers gaan niet verdwijnen. We worden juist belangrijker dan ooit. Het is onze taak om ‘Chattie’ te controleren op onzin en van nieuwe, creatieve en originele input te blijven voorzien, zodat hij zichzelf niet gaat herhalen en we straks allemaal dezelfde teksten gaan gebruiken.

Zo gebruik ik ChatGPT

Wel denk ik dat ChatGPT een hele goede ondersteuning kan zijn en dat tekstschrijvers achter zullen blijven als ze de techniek niet omarmen. Zelf zet ik de robot ook regelmatig in. Dit zijn vier manieren waarop ik mijn vriend Chattie gebruik:

1 – Als researcher

Oh, wat is het heerlijk dat ik niet meer urenlang hoef te googelen om de juiste informatie bij elkaar te vinden. Ik vraag bijvoorbeeld gewoon aan Chattie:

‘Welke hoogleraren in Nederland hebben onderzoek gedaan naar financiële educatie?’

‘Hoe zat het ook alweer met de Spaanse burgeroorlog. Kun je me een samenvatting geven?’

‘Ik moet iemand interviewen over corrosie bij wapeningsstaal in betonnen constructies. Wat the fuck is dat en wat is belangrijk om te weten?’

Chattie geeft me een voorzetje. Daarna ga ik googelen om te checken of wat hij zegt, klopt (want die boef verzint soms echt de meest rare dingen). En natuurlijk vraag ik hem zijn bronnen te noemen – met de knop ‘diepgaand onderzoeken’ in de betaalde versie is dit nog makkelijker. Hij helpt me in ieder geval lekker op weg met mijn research. Wat een chille tijdsbesparing.

2 – Als (eind)redacteur

Iedere schrijver weet hoe fijn het is om een tweede lezer te hebben. Iemand die nog even kritisch door de tekst gaat en kleine suggesties doet die de tekst net wat beter maken. Toegegeven: er gaat niets boven een menselijke redacteur, nog steeds. Maar die is niet altijd beschikbaar en voor één tekstje ga ik echt niemand inhuren. Hoe fijn is het dat ik gewoon aan Chattie kan vragen:

‘De overgang van de tweede naar de derde alinea loopt nog niet helemaal soepel. Kun je een goede topische zin bedenken?’

‘Ik heb het gevoel dat ik in dit stukje nog iets beter mijn punt kan maken en minder vragen kan oproepen. Hoe zou jij het verwoorden?’

‘Welke quote uit het interview zou jij gebruiken in de kop?’

Specifieke vragen over specifieke details in de tekst, dus. Daar gaat Chattie heel lekker op. Hij geeft vaak goede suggesties. Soms neem ik ze over, maar niet altijd. Zo heeft meneer er een handje van om steeds bepaalde woorden te gebruiken (‘essentieel’ en ‘cruciaal’ bijvoorbeeld, echt hou op. Of ‘Laten we kijken naar’ als vertaling van ‘Let’s take a look at’). Ik geef elke keer aan dat hij daarmee moet kappen, maar hij probeert het nog steeds. Eikel.

3 – Als samenvatter

Dag eindeloos droog rapport vol ambtelijke taal en saaie informatie. Hallooooo puntsgewijze samenvatting met precies de informatie die je nodig hebt.

Oké, oké, onderzoeksjournalisten zullen nu gaan steigeren. De beste info vind je in een rapport natuurlijk als je tussen de regels door leest. Ik denk dan ook niet dat je Chattie moet gebruiken als je ‘nieuws’ wilt ontdekken. Maar het kan wel handig zijn als je een bepaald cijfer wilt weten, of de belangrijkste conclusies over een klein deel van het onderzoek. Ook hier geldt: wel nog even checken of het klopt (en Chattie billenkoek geven als dat niet zo is!).  
Ik gebruik Chattie ook als samenvatter van (online) meetings en overleggen met opdrachtgevers. Hij maakt prima notulen – iets wat ik toch al nooit zo heel leuk vond om te doen. Ideaal.

4 – Als transcribeerder

ChatGPT bestaat pas twee jaar en ik kan me nu al niet meer voorstellen dat er een tijd was dat ik interviews en andere opnames urenlang zat uit te tikken. Jezus wat ben ik blij met Chattie in dit opzicht. Ik upload gewoon een audiobestand en hij schrijft het uit.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik hiervoor ook graag Transkriptor gebruik, omdat ik met al die lange uitwerkingen het overzicht in Chattie kwijtraak en daar kan mijn brein niet tegen. Transkriptor is net wat accurater en heeft meer mogelijkheden. Maar het is net als Chattie een AI-tool en komt op hetzelfde neer.

Na het transcriberen luister ik de opname alsnog, om foutjes en onvolledigheden in het transcript te onderscheppen (soms laat die robot gewoon hele uitspraken weg) én om het interview nog iets beter op me in te laten werken. Maar man, wat scheelt het me veel getik. Ik kan me nu focussen op luisteren in plaats van meeschrijven en dat is mega waardevol.

Zo gebruik ik ChatGPT niet: als schrijver

Ik ben de laatste die zal beweren een expert te zijn als het gaat om ChatGPT. Ik gebruik het programma on the go en probeer de techniek steeds beter te begrijpen. Ik heb geen cursus gevolgd, maar wil dat misschien nog wel gaan doen (in een volgend leven, als ik tijd heb). Je kunt het programma waarschijnlijk op nog tientallen andere en betere manieren inzetten. Maar ik vind het leuk om het gaandeweg en via trial and error uit te proberen.

Voor mij is het wel heel duidelijk dat mijn creatieve geest leidend moet zijn. Nieuwe ideeën voor artikelen en interviewvragen bedenk ik nog altijd zelf. Ook zal ik ChatGPT niet zo snel iets laten schrijven – ik denk juist dat hij mijn teksten (en die van andere creatieven) als uitgangspunt moet gebruiken, anders gaat hij zichzelf maar herhalen en hebben we straks een tekort aan originele en creatieve taal.

Bovendien vind ik schrijven het leukste onderdeel van mijn werk en kan ik me daarin nog steeds onderscheiden richting opdrachtgevers. Dit komt ook doordat ik voornamelijk interviews schrijf, en achtergrondverhalen waarvoor ik experts moet spreken. En interviewen? Dat kan Chattie (nog) niet. Althans, je kunt een interview-agent optuigen, maar ik geloof niet dat opdrachtgevers en interviewkandidaten zitten te wachten op een robot die hen vragen stelt. Daarvoor is menselijk contact, in de woorden van Chattie, echt essentieel.